Ελληνική Ομοσπονδία Θαλασσαιμίας (ΕΟΘΑ)

Το πλάσμα αίματος και η …τιμή του

Στο πρόσφατο διεθνές Συνέδριο Πλάσματος  (IPPC) στη Βαρσοβία  τον περασμένο Μάη, παρουσιάστηκε ως πρότυπο κι ένα μοντέλο συλλογής πλάσματος που εφαρμόζεται στην Τσεχία, Αυστρία, Ουγγαρία και Γερμανία. Βασικό του χαρακτηριστικό που το διαφοροποιεί τελείως απ’ το δικό μας είναι πως λειτουργεί μ’ ένα  μεικτό σύστημα  δημόσιων και ιδιωτικών Κέντρων, στα οποία οι δότες πλάσματος αποζημιώνονται οικονομικά για την προσφορά τους. Τι έκανε όμως ο Τσέχος Υφυπουργός Υγείας, που προκάλεσε την οργή της Ελληνικής Ομοσπονδίας  Θαλασσαιμίας (ΕΟΘΑ) που συμμετείχε κι αυτή στο Συνέδριο; Κάλεσε και την Ελλάδα να υιοθετήσει το μοντέλο αυτό- στο πλαίσιο της κοινής ευρωπαϊκής προσπάθειας- για επάρκεια σε φάρμακα που η παραγωγή τους στηρίζεται στο πλάσμα. Στην χώρα μας όμως μέχρι σήμερα οι δότες πλάσματος είναι μη αμειβόμενοι εθελοντές, όπως άλλωστε και οι αιμοδότες. Στην πρόταση, λοιπόν, του Τσέχου Υφυπουργού  η ΕΟΘΑ  εκπροσωπώντας χιλιάδες ασθενείς που εξαρτώνται από μεταγγίσεις, εξέφρασε την έντονη αντίθεσή της υπογραμμίζοντας τους σοβαρούς κινδύνους  για την επάρκεια πλάματος στη δημόσια υγεία. Συγχρόνως όμως ανέδειξε  και την ηθική διάσταση του θέματος υπενθυμίζοντάς μας τι;  Ότι “το πλάσμα είναι ανθρώπινος ιστός και η συλλογή του δεν πρέπει να μετατραπεί σε εμπορική πράξη”. Γιατί; “ Διότι η αμειβόμενη πλασματοδότηση αντιβαίνει στις αρχές της εθελοντικής αιμοδοσίας, που αποτελούν θεμέλιο της δημόσιας υγείας”.

‘Οταν… μιλούν οι αριθμοί 

Στην Ελλάδα υπάρχουν 4.000 πολυμεταγγιζόμενοι ασθενείς με Θαλασσαιμία και Δρεπανοκυτταρική Νόσο. Δυστυχώς, αυτοί έρχονται αντιμέτωποι με ελλείψεις αίματος καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς  λόγω μη αυτάρκειας της χώρας μας σε αίμα. Γεγονός που οφείλεται στο ότι η Πολιτεία δεν μερίμνησε διαχρονικά να αναδιοργανώσει το σύστημα Αιμοδοσίας της ώστε συγκεντροποιώντας λειτουργίες και διαδικασίες να αποκτήσει ασφαλές και επαρκές αίμα.

 

Επίσης, στη χώρα μας υπάρχουν 300 περίπου ασθενείς που χρειάζονται για τη θεραπεία τους φάρμακα που παράγονται από το πλάσμα (Plasma–Derived Medicinal Products – PDMPs).

Δωρεά πλάσματος= εθελοντική προσφορά ανθρωπιάς

‘Οπως και η αιμοδοσία, έτσι και η προσφορά πλάσματος στην χώρα μας στηρίζεται κατά κανόνα στη μη αμειβόμενη εθελοντική συμμετοχή των δοτών. Ωστόσο, σε ορισμένες χώρες έχει αναπτυχθεί ένα μεικτό σύστημα δημόσιων και ιδιωτικών Κέντρων Συλλογής, στο οποίο οι δότες πλάσματος αποζημιώνονται οικονομικά για την προσφορά τους.

 

Τι αρνητικό μπορεί να φέρει η …εμπορευματοποίηση του πλάσματος;

Η Ελληνική Ομοσπονδία Θαλασσαιμίας επισημαίνει μετά το Συνέδριο της Βαρσοβίας ότι η οικονομική  αποζημίωση του πλάσματος ενδεχομένως να  οδηγήσει:

 

1. Σε σημαντική αποσταθεροποίηση των αποθεμάτων αίματος, καθώς ο γενικός πληθυσμός μπορεί να στραφεί πιο εύκολα στην πλασματοδότηση έναντι αποζημίωσης, που μπορεί να πραγματοποιείται πολλές φορές μέσα στη χρονιά, και να απέχει έτσι από την εθελοντική και μη αμοιβόμενη αιμοδοσία (συνέβη πρόσφατα στην Ουγγαρία). Αυτό όμως για την Ομοσπονδία αποτελεί πρόκληση και δημιουργεί σοβαρές ανησυχίες για τους Έλληνες ασθενείς με Θαλασσαιμία (Μεσογειακή Αναιμία), Δρεπανοκυτταρική Νόσο και άλλες χρόνιες αιματολογικές παθήσεις που η θεραπεία τους βασίζεται σε συστηματικές μεταγγίσεις αίματος, καθώς θέτει σε κίνδυνο την επάρκεια αίματος στη χώρα μας.
2. Στη διακινδύνευση της ασφάλειας των μεταγγίσεων και συνολικά της δημόσιας υγείας. Το γεγονός ότι – αφενός τα Ιδιωτικά Κέντρα συλλογής πλάσματος, έχοντας ως γνώμονα το κέρδος, θα επιδιώκουν την όσο μεγαλύτερη προσέλευση πλασματοδοτών, και -αφετέρου ότι οι ίδιοι οι πλασματοδότες θα έχουν οικονομικό κίνητρο να πλασματοδοτήσουν, θα οδηγήσει σε απόκρυψη κρίσιμων στοιχείων για την υγεία του δότη κατά τη συμπλήρωση του ιστορικού-ερωτηματολογίου.
3. Παράλληλα, η Ομοσπονδία σημειώνει ότι ο κίνδυνος χαλάρωσης των ελέγχων στα Ιδιωτικά Κέντρα είναι ακόμη μια κρίσιμη παράμετρος.

 

Ερωτηματικά  της Ομοσπονδίας που ζητούν απάντηση

-Γιατί ο Τσέχος Υφυπουργός Υγείας επικεντρώνεται στην Ελλάδα  όσον αφορά στη μεταρρύθμιση του συστήματος συλλογής πλάσματος και όχι στις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές χώρες με πιο αναπτυγμένα συστήματα αιμοδοσίας;

-Κατά πόσο η δημιουργία δεξαμενής  πλασματοδοτών επ’ αμοιβή εγγυάται στη χώρα μας  την απρόσκοπτη πρόσβαση των ασθενών σε φάρμακα από πλάσμα, δεδομένου ότι η ιδιωτική πρωτοβουλία θα επιλέξει το συμφερότερο κανάλι διανομής/διοχέτευσης της πρώτης ύλης πλάσματος; Εξάλλου, η μη εξυπηρέτηση των ασθενών για τη θεραπεία τους επιβεβαιώνεται και από τη συνέντευξη του Τσέχου Υφυπουργού Υγείας Jakub Dvořáček ο οποίος δηλώνει ότι η Τσεχία: «…συλλέγει 1,3 εκατομμύρια λίτρα πλάσματος σε ετήσια βάση, το μεγαλύτερο ποσοστό του οποίου (πάνω από το 90%) εξάγεται σε άλλες χώρες της Ευρώπης. Παρά τη μεγάλη παραγωγή πλάσματος, όμως, η χώρα δεν έχει καταφέρει να παράγει η ίδια τα κρίσιμα φάρμακα, τα οποία συνεχίζει να αγοράζει…» (πηγή: Πλάσμα αίματος: Η πολύτιμη θεραπεία που η Ελλάδα αγνοεί).

 

Προτάσεις της Ελληνικής Ομοσπονδίας Θαλασσαιμίας

Η Ομοσπονδία προτείνει τη θωράκιση και ενίσχυση του δημόσιου συστήματος

αιμοδοσίας, χωρίς αμοιβές και χωρίς ιδιωτική συμμετοχή. Βασικό σημείο της πρότασής της είναι η Κεντρική Διαχείριση Αίματος, που ξεκίνησε το 2024 και στοχεύει στον συντονισμό όλων των δομών αιμοδοσίας της χώρας. Η Ομοσπονδία εκτιμά ότι, μέσα από αυτό το πλαίσιο:

-Μπορεί να επιτευχθεί επαρκής συλλογή πλάσματος,

-ν’ αξιοποιηθεί σωστά το πλάσμα που σήμερα καταλήγει να απορρίπτεται,

-να εξασφαλιστεί ηθική, ασφαλής και διαφανής διαχείριση του υλικού, σε συνεργασία με έμπειρους δημόσιους ή διεθνείς φορείς, όπως είχε συμβεί στο παρελθόν με τον Ελβετικό Ερυθρό Σταυρό και την ολλανδική Sanquin.

 

ΠΛΑΣΜΑ ΑΙΜΑΤΟΣ

1. Πολύτιμη πρώτη ύλη

-Το πλάσμα που συλλέγεται χρησιμοποιείται κατά ένα μέρος μόνο για άμεσες θεραπευτικές ανάγκες, κυρίως σε μεταγγίσει. Αποτελεί περίπου το 55% από τον συνολικό όγκο του αίματος. Περιέχει νερό, ηλεκτρολύτες και, κυρίως, εκατοντάδες πρωτεΐνες που είναι απαραίτητες για ζωτικές λειτουργίες του οργανισμού μας, όπως η πήξη του αίματος, η άμυνα απέναντι σε λοιμώξεις και η μεταφορά θρεπτικών ουσιών.

-Το πλάσμα αξιοποιείται για την παρασκευή φαρμάκων τα οποία  δεν μπορούν να παραχθούν τεχνητά στο εργαστήριο. Όσο για τα αποκαλούμενα παραράγωγα πλάσματος (Plasma-Derived Medicinal Products – PDMPs), δηλαδή οι ανοσοσφαιρίνες και οι παράγοντες πήξης,  είναι απολύτως αναγκαία για τη θεραπεία σοβαρών ή σπάνιων παθήσεων. Ασθενειών  όπως είναι, για παράδειγμα, οι ανοσοανεπάρκειες, η αιμορροφιλία και διάφορα αυτοάνοσα νοσήματα. Για πολλούς ασθενείς αυτά τα φάρμακα είναι κυριολεκτικά φάρμακα ζωής, καθώς  η παραγωγή τους βασίζεται αποκλειστικά σε ανθρώπινο πλάσμα – και όχι σε συνθετικά υλικά. Επομένως,  η επάρκεια της πρώτης ύλης αποτελεί κρίσιμο ζήτημα δημόσιας υγείας.

2. Πλασματοδότηση

-Η συλλογή πλάσματος μπορεί να πραγματοποιηθεί με δύο τρόπους:

 -είτε μέσω της παραδοσιακής αιμοδοσίας, όπου το πλάσμα διαχωρίζεται από το ολικό αίμα που προσφέρεται εθελοντικά,

-είτε μέσω της πλασμαφαίρεσης, μιας εξειδικευμένης διαδικασίας κατά την οποία λαμβάνεται απευθείας μόνο το πλάσμα, ενώ  τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος (ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια, αιμοπετάλια) επιστρέφονται στον οργανισμό του δότη.

-Η πλασμαφαίρεση διαρκεί περισσότερο από την αιμοδοσία – περίπου 45 έως 60 λεπτά– και απαιτεί κατάλληλο τεχνικό εξοπλισμό. Λόγω της επιστροφής των κυττάρων, ένας υγιής ενήλικος μπορεί να δώσει πλάσμα συχνότερα απ’ ό,τι αίμα, ακόμη και ανά δεκαπενθήμερο, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα.

Το υπόλοιπο, όμως, δεν αξιοποιείται συστηματικά για την παρασκευή φαρμάκων και σεπολλές περιπτώσεις απορρίπτεται, καθώς δεν διοχετεύεται προς κλασματοποίηση.

 

Να θυμάστε ότι:

-Η μαζική συλλογή πλάσματος από μόνη της δεν είναι αρκετή για να διασφαλίσει την εγχώρια παραγωγή φαρμάκων. Όπως σημειώνει η Ελληνική Ομοσπονδία Θαλασσαιμίας σε χώρες όπου έχει εφαρμοστεί το σύστημα της Τσεχίας, το πλάσμα συχνά εξάγεται, ενώ οι ίδιες παραμένουν εξαρτημένες από εισαγωγές φαρμάκων. Αυτό, κατά την Ομοσπονδία, καταδεικνύει ότι η εμπορική αξιοποίηση του πλάσματος, ακόμη και όταν αυξάνεται η προσφορά, δεν εγγυάται την κάλυψη των θεραπευτικών αναγκών, βάζοντας έτσι σε αμφιβολία την αποτελεσματικότητα του μοντέλου.

-Η συζήτηση για τη συλλογή πλάσματος και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής επάρκειας σε φάρμακα από πλάσμα φέρνει στο φως  και κάτι ακόμα: υπάρχει άραγε τρόπος  ένα σύστημα υγείας να εξασφαλίσει τ’ απαραίτητα φάρμακα για τους ασθενείς του, χωρίς να διαταράξει θεμελιώδεις αρχές όπως η –εθελοντική προσφορά, η –ηθική διαχείριση ανθρώπινων ιστών, και η- ασφάλεια της αιμοδοσίας;

-Το μοντέλο που εφαρμόζεται σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, δηλαδή με αποζημίωση των δοτών πλάσματος και παράλληλα συμμετοχή Ιδιωτικών φορέων, αποδίδει εντυπωσιακούς αριθμούς σε επίπεδο συλλογής. Όμως χωρίς να  φαίνεται συγχρόνως ότι εγγυάται αυτόματα και την αυτάρκεια σε φάρμακα. Ταυτόχρονα, θέτει κρίσιμα ερωτήματα για την επίδρασή του στην εθελοντική αιμοδοσία και τη συνοχή των δημόσιων συστημάτων υγείας.

-Η Ελλάδα, παρόλο την εξαιρετική παράδοσή της στον εθελοντισμό, αντιμετωπίζει διαχρονικά προβλήματα επάρκειας σε αίμα. Στο θέμα του πλάσματος, η πρόκληση εντοπίζεται κυρίως στην απουσία οργανωμένου πλαισίου αξιοποίησής του για την παραγωγή φαρμάκων και όχι στη θέσπιση οικονομικών κινήτρων

 για τους δότες που αποτελεί μια αμφιλεγόμενη λύση. Αυτό που απαιτείται είναι ένας εθνικός σχεδιασμός, ενίσχυση της εμπιστοσύνης στο δημόσιο σύστημα, αξιοποίηση των πόρων που υπάρχουν, και καλύτερος συντονισμός.

 

Ελληνική Ομοσπονδία Θαλασσαιμίας (ΕΟΘΑ)

Ιδρύθηκε το 1991, και είναι ο Δευτεροβάθμιος συνδικαλιστικός φορέας όσων πάσχουν από Θαλασσαιμία (Μεσογειακή Αναιμία) και Δρεπανοκυτταρική Νόσο (Δρεπανοκυτταρική και Μικροδρεπανοκυτταρική Αναιμία). Έχει ως μέλη 25 Συλλόγους Μεσογειακής Αναιμίας της χώρας και εκπροσωπεί τους 5.000 ασθενείς  και τις οικογένειές τους.

Είναι μέλος της Παγκόσμιας Οργάνωσης Θαλασσαιμίας (T.I.F.), και της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ). Πρόκειται για ένα δευτεροβάθμιο Σωματείο μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, με κύριο σκοπό του: Την βελτίωση των υπηρεσιών υγείας που προσφέρει σε όσες -ους πάσχουν, την επαγγελματική αποκατάσταση αλλά και την κοινωνική τους ένταξη, παραμερίζοντας κάθε εμπόδιο που τους θέτει στο περιθώριο.

Πληροφορίες:  Μακεδονίας 11, Αθήνα, τηλ.: 210- 82 14 140,  6974 -22 64 13, (κα Μαρία Αγγελοπούλου) , 6977782738  (κ. Βασίλειος Δήμος) .

 

Ευχαριστούμε την Πρόεδρο της Ελλληνικής Ομοσπονδίας Θαλασσαιμίας κα Μαρία Αγγελοπούλου, τον Γεν. Γραμματέα της κ. Βασίλειο Δήμο και τη δημοσιαγράφο κα ‘Ολγα Κακαράκη, για τις πληροφορίες που μας έδωσαν.

 

 

Μαρία Ορφανίδου