Νικοτίνη για “δίαιτα”

Πίσω από το άτμισμα των εφήβων…τί κρύβεται;

Για τη φετινή Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος (31 Μαΐου), ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) διάλεξε ως θέμα της εκστρατείας πληροφόρησης του κοινού το εξής: “Unmasking the appeal – countering nicotine and tobacco addiction”. Φέτος, δηλαδή, στο επίκεντρο βρίσκονται -για πρώτη φορά τόσο ξεκάθαρα- τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα σακουλάκια νικοτίνης που στοχεύουν και τα δυό μεθοδικά παιδιά και εφήβους. Σύμφωνα, λοιπόν, με στοιχεία του ΠΟΥ, τουλάχιστον 15 εκατομμύρια έφηβοι 13-15 ετών παγκοσμίως χρησιμοποιούν ήδη ηλεκτρονικό τσιγάρο, ενώ σε χώρες που διαθέτουν στατιστικά στοιχεία, τα παιδιά ατμίζουν κατά μέσο όρο εννέα φορές συχνότερα από τους ενήλικες. Πίσω όμως από τη συζήτηση για πνεύμονες και εξάρτηση, υπάρχει και μια δεύτερη, σχεδόν αόρατη συνέπεια που εμφανίζεται ολοένα κια συχνότερα στα ιατρεία. Ποιά είναι αυτή; “Η νικοτίνη, η οποία σε όλες τις σύγχρονες μορφές της έχει μετατραπεί σε σιωπηρό εργαλείο διατροφικού ελέγχου για μια σημαντική μερίδα της νέας γενιάς, με ευθεία σύνδεση με τις διατροφικές διαταραχές, ιδιαίτερα σε έφηβες κοπέλες”, μάς πληροφορεί η δρ Ιωάννα Μαρία Καραγκούνη, Μοριακή Βιολόγος, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος της  DNA Care, και μας αναλύει παρακάτω με σαφήνεια το πρόβλημα…

Τι λένε οι αριθμοί

Στην κλινική πράξη το μοτίβο επαναλαμβάνεται. Έφηβες ατμίζουν λίγο πριν το μεσημεριανό για να “χαθεί” η όρεξη. Αντικαθιστούν το επιδόρπιο με γεύσεις παγωτό, τσιζκέικ ή φράουλα από ένα vape. Με μια αισθητηριακή ανταμοιβή δηλαδή χωρίς θερμίδες.. Τί άλλο κάνουν; Καλύπτουν ολόκληρα γεύματα με ατμό και καφέ. Ή χρησιμοποιούν τη νικοτίνη ως ασφαλιστική δικλείδα απέναντι σε ένα υπερφαγικό επεισόδιο.

Η συσχέτιση δεν στηρίζεται σε μεμονωμένες παρατηρήσεις. Σε κλινικά δείγματα ασθενών με διατροφικές διαταραχές, η χρήση νικοτίνης φτάνει το 30–50%, πολλαπλάσιο του γενικού πληθυσμού.

 

Προσοχή!

–Σε δείγμα 299 εφήβων κοριτσιών 13–17 ετών (Frontiers in Psychiatry, 2021), η εξάρτηση από ηλεκτρονικό τσιγάρο συσχετίστηκε θετικά τόσο με στάσεις νευρικής ανορεξίας όσο και με συμπεριφορές υπερφαγίας.

–Σε μεγάλο φοιτητικό δείγμα, η χρήση e-cigarette συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο διάγνωσης διατροφικής διαταραχής και υψηλότερες βαθμολογίες σε σταθμισμένα ερωτηματολόγια διαταραγμένης διατροφικής συμπεριφοράς.

Η νικοτίνη είναι ένα …

…από τα πιο μελετημένα κατασταλτικά της όρεξης. Δρα στον υποθάλαμο, καταστέλλει τα σήματα πείνας και τροποποιεί τα κυκλώματα ανταμοιβής που σχετίζονται με την τροφή.  Στον εφηβικό εγκέφαλο, όπου αυτά ακριβώς τα κυκλώματα βρίσκονται σε αναδιοργάνωση, μια συνήθεια που σε ενήλικα θα ρίζωνε σε μήνες, εδραιώνεται σε εβδομάδες.

Οι γλυκές γεύσεις των e-liquids ενεργοποιούν τα ίδια μονοπάτια με τη ζάχαρη, δημιουργούν έναν διπλό κύκλο εθισμού στη νικοτίνη και τη γευστική ανταμοιβή, που εκπαιδεύει τον εγκέφαλο να αντλεί ευχαρίστηση από μια χημική ουσία αντί από την τροφή.

 

Πρόσφατες ανασκοπήσεις εντόπισαν διπλώματα…

…ευρεσιτεχνίας για προσθήκη ουσιών αδυνατίσματος και κατασταλτικών της όρεξης μέσα στα υγρά ατμίσματος. Οι -γεύσεις-επιδόρπιο, το influencer marketing σε TikTok και Instagram, τα αλάτια νικοτίνης που επιτρέπουν υψηλότερες δόσεις χωρίς αίσθηση καψίματος – δεν απευθύνονται σε έναν 55χρονο καπνιστή. Αλλά σε μια ..15χρονη που νιώθει “παχιά”.

Το εφηβικό κάπνισμα στην Ελλάδα…

…σε αντίθεση με την υπόλοιπη Ευρώπη, αυξάνεται. Και, μάλιστα, αυτή η τάση είναι εντονότερη στα κορίτσια που ανήκουν στην ομάδα -όπου ο επιπολασμός διατροφικών διαταραχών είναι παραδοσιακά υψηλότερος. Παράλληλα, τα τελευταία δύο χρόνια κάνουν την εμφάνισή τους και τα σακουλάκια νικοτίνης. Άοσμα, ανίχνευτα, ιδανικά για όποια θέλει να μην ξεχωρίζει στο σχολείο ή το γυμναστήριο.

Υποχώρηση ούλων και λευκοπλακία σε χρήστες…

… ηλικίας μόλις 22 ετών μετά από έντεκα μήνες χρήσης. Αυτά είναι περιγραφές από πρόσφατες κλινικές περιπτώσεις (BMC Oral Health, 2025). Γιατί συμβαίνει αυτό; Επειδή η νικοτίνη συστέλλει τα αγγεία, καταστέλλει τη φλεγμονώδη απόκριση και επιτρέπει στην περιοδοντίτιδα να προχωρά σιωπηλά. Και έτσι δυστυχώς κλείνει ο πιο ειρωνικός κύκλος της διατροφικής διαταραχής στην εφηβεία.

Η έφηβη που άρχισε να ατμίζει για να μην τρώει, καταλήγει με ένα στόμα που δυσκολεύεται να φάει, με τη μάσηση να πονά, τη διατροφή να στρέφεται σε μαλακά και επεξεργασμένα τρόφιμα, και το έδαφος έτοιμο για μια εικόνα τύπου ARFID (Αποφευκτική/Περιοριστική Διαταραχή Πρόσληψης Τροφής).

Προσοχή!

Η συν-εμφάνιση ατμίσματος και διατροφικού περιορισμού δεν είναι σύμπτωση. Παράλειψη γευμάτων που συμπίπτει χρονικά με τη χρήση ατμιστικού, έμμονη παρακολούθηση βάρους, αυξημένη κατανάλωση καφέ και light αναψυκτικών, χρήση vape αμέσως μετά το φαγητό αντί για γλυκό, συνθέτουν την ίδια εικόνα.

Απαραίτητες γνώσεις

Σε μια εποχή που η διατροφή των παιδιών και των εφήβων διαμορφώνεται όλο και περισσότερο από αλγόριθμους και αισθητική σώματος, η ολιστική προσέγγιση μέσω μιας αντι-διαιτητικής φιλοσοφίας που επανασυνδέει τον έφηβο με την τροφή, αντί να τον στρέφει σε μετρήσεις και απαγορεύσεις, αποδεικνύεται κρισιμότερη από ποτέ.

Ευχαριστούμε τη δρ Ιωάννα Μαρία Καραγκούνη, Μοριακή Βιολόγο,  Διαιτολόγο-Διατροφολόγο της DNA Care, για τις πληροφορίες που μας έδωσε.

 

 

Μαρία Ορφανίδου